اکونومیست: برتری جهانی دلار فقط به نفت وابسته نیست؛ ساختار نظام مالی بین‌الملل نقش اصلی را دارد

به گزارش پایگاه خبری تکوین به نقل از نشریه اقتصادی اکونومیست، سلطه جهانی دلار آمریکا صرفاً به تجارت نفت و تحولات بازار انرژی محدود نیست و ریشه‌های آن در عمق نظام مالی بین‌الملل قرار دارد.

این گزارش می‌گوید هرچند تحولات ژئوپلیتیکی اخیر بار دیگر بحث درباره آینده «پترو دلار» را مطرح کرده، اما جایگاه دلار همچنان تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل نهادی، تجاری و مالی حفظ می‌شود. در این زمینه به نقش «ابراهیم اویس» اقتصاددان مصری اشاره شده که در دهه ۱۹۷۰ اصطلاح پترو دلار را با بررسی پیامدهای درآمدهای نفتی کشورهای خلیج فارس مطرح کرد.

اکونومیست توضیح می‌دهد در آن دوره، سیاست‌های اقتصادی آمریکا و کشورهای صادرکننده نفت خلیج فارس به شکل‌گیری چرخه‌ای منجر شد که طی آن درآمدهای نفتی دوباره به بازارهای مالی آمریکا بازمی‌گشت. خرید اوراق خزانه‌داری آمریکا توسط عربستان سعودی و پذیرش دلار به‌عنوان ارز اصلی فروش نفت توسط آرامکو از جمله پایه‌های تثبیت این سازوکار دانسته می‌شود.

در گزارش اکونومیست آمده است سیاست‌های مالی آمریکا در دهه ۱۹۷۰، به‌ویژه پس از شوک نفتی، در تقویت جایگاه دلار در نظام پولی جهانی نقش مهمی داشت؛ به‌طوری‌که دلار علاوه بر ابزار پرداخت در تجارت نفت، به مهم‌ترین ارز ذخیره جهان تبدیل شد.

با این حال، اکونومیست می‌گوید شرایط امروز با گذشته تفاوت دارد؛ چین به‌عنوان بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان بخشی از تجارت انرژی خود را با ارز ملی انجام می‌دهد و در برخی معاملات از ابزارهایی مانند یوان دیجیتال بهره می‌برد. همچنین کشورهایی مانند روسیه و هند نیز تلاش‌هایی برای کاهش وابستگی در تسویه مبادلات انرژی انجام داده‌اند.

بر این اساس، گزارش تأکید می‌کند حتی اگر بخشی از معاملات نفتی با ارزهای جایگزین انجام شود، قیمت‌گذاری جهانی نفت به دلیل عمق و نقدشوندگی بازارهای مالی دلاری همچنان عمدتاً بر پایه دلار باقی خواهد ماند و سهم یوان در کوتاه‌مدت احتمالاً از محدوده تک‌رقمی فراتر نمی‌رود.

اکونومیست همچنین به تغییر الگوی ترازهای مالی کشورهای صادرکننده نفت اشاره می‌کند؛ به گفته گزارش، در گذشته مازادهای بزرگ نفتی به بازارهای مالی آمریکا سرازیر می‌شد، اما امروز این مازادها محدودتر شده‌اند. در کنار این موضوع، «برد ستسر» از شورای روابط خارجی آمریکا نیز عنوان می‌کند تغییر توازن حساب‌های جاری جهانی نشان‌دهنده کاهش وابستگی ساختاری نظام مالی بین‌الملل به درآمدهای نفتی است.

در جمع‌بندی این گزارش، تهدید اصلی برای جایگاه دلار نه صرفاً تغییر ارز تسویه نفت، بلکه افزایش بی‌اعتمادی ژئوپلیتیکی نسبت به استفاده از دارایی‌های دلاری دانسته می‌شود؛ نگرانی کشورها از احتمال مسدود شدن دارایی‌هایشان و استفاده گسترده آمریکا از ابزار تحریم، برخی دولت‌ها را به سمت مسیرهای مالی جایگزین سوق داده است. اکونومیست یادآور می‌شود ابراهیم اویس نیز پیش‌تر از مفهوم «سرمایه گروگان» برای توصیف دارایی‌هایی استفاده کرده بود که در نظام مالی تحت سلطه آمریکا در معرض ریسک‌های سیاسی و حقوقی قرار دارند.